Παντελής Χορν, Το ανεχτίμητο (Κείμενο)

Παντελής Χορν, Το ανεχτίμητο. Ο Ξένος, Γραφεία του Νουμά, Αθήνα 1906.

 

Ο πρωτομάστορας Αντρέας, έχει αναλάβει την ευθύνη για το χτίσιμο ενός γεφυριού. Οι μάστορες το χτίζουν το πρωί και κάθε βράδυ τα ξωτικά, οι νεράιδες και οι καλικάτζαροι στήνουν έναν τρελό χορό και το γκρεμίζουν. Το υπόλοιπο χωριό φοβάται για τα μαγικά αυτά στοιχειά και δεν συμφωνεί να συνεχιστεί το χτίσιμο του γεφυριού. Ο Αντρέας είναι ο μόνος που δεν πιστεύει στους λαϊκούς θρύλους που θέλουν περίεργα ξωτικά να απαιτούν θυσίες και έτσι συνεχίζει την προσπάθεια του να χτίσει το γεφύρι. Η γυναίκα του, υπόδειγμα της τέλειας συζύγου τον στηρίζει παρά τις έντονες αντιρρήσεις της μητέρας της. Τα ξωτικά όμως είναι αποφασισμένα να μην αφήσουν να χτιστεί το γεφύρι και στέλνουν το στοιχειό μεταμορφωμένο σε μια όμορφη γυναίκα να πλανέψει τον πρωτομάστορα. Ο Αντρέας γοητεύεται από την όμορφη γυναίκα ώσπου το στοιχειό του φανερώνεται και του αποκαλύπτει πως για να στεριώσει το γεφύρι θα πρέπει να θυσιάσουν το «ανεχτίμητο». Η γυναίκα του Αντρέα, η Φλαντρώ, μόλις φτάνει στον άντρα της, μαθαίνει για το στοιχειό και αποφασίζει να θυσιάσει το οικογενειακό κειμήλιο της γενιάς της, ένα δαχτυλίδι, που όπως λέει ο μύθος το είχε χαρίσει κάποτε μια νεράιδα στον πρώτο μάστορα της γενιάς. Οι μάστορες όμως τρέχουν να χτίσουν τη γυναικά μαζί με το δαχτυλίδι προκειμένου να γλιτώσουν το κεφάλι τους. Ο άρχοντας διέταξε, σύμφωνα με εντολή του Αντρέα, πως όποιος μάστορας εγκαταλείψει την δουλειά του πριν ολοκληρωθεί το γιοφύρι θα του πάρει το κεφάλι. Ο Άντρεας και η μητέρα της Φλαντρώς προσπαθούν να τους σταματήσουν, όμως τελευταία στιγμή, ο Αντρέας αποφασίζει να είναι αυτός που θα κάνει το σημαντικό βήμα για να χτιστεί το γεφύρι της αγάπης και ρίχνει πρώτος την πέτρα. Η Φλαντρώ καταριέται το γιοφύρι και όλους τους διαβάτες του, όμως στη συνέχεια ανακαλεί, φοβούμενη πως ένας από αυτούς θα είναι ο ξενιτεμένος αδερφός της. Το έργο τελειώνει με τον ερχομό ενός καβαλάρη και τα γέλια των ξωτικών.  

 

* * *


Τα πρόσωπα που παίρνουν μέρος στη δράση είναι οκτώ, μόνο δύο γυναίκες. Τη δράση συμπληρώνουν άλλοι «μάστοροι και μαθητάδες», καθώς και νεράιδες και καλικάτζαροι. Η σκηνή τοποθετείται στην Άρτα. Πρόθεση του συγγραφέα, όπως ο ίδιος ομολογεί στην πρώτη έκδοση του έργου του, ήταν να μείνει πιστός στην παράδοση. Γι’ αυτό εξάλλου το έργο του βρίθει από αναφορές και στοιχεία λαϊκής παράδοσης, αφού στηρίζεται στη σύζευξη δύο δημοτικών τραγουδιών. Η βασικότερη πηγή από όπου αντλεί την υπόθεση, δεν είναι άλλη από το γνωστό δημοτικό τραγούδι "Του γιοφυριού της Άρτας", το οποίο συγκαταλέγεται στη συλλογή του Νικόλαου Πολίτη, στην κατηγορία των Παραλογών (Νικόλαος Γ. Πολίτης, Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού, Εκάτη, Αθήνα 2005, σ. 148-150). Η νεότερη έρευνα έχει υποστηρίξει ότι το δεύτερο δημοτικό τραγούδι από το οποίο αντλεί έμπνευση ο συγγραφέας, είναι το λιγότερο γνωστό, ο "Κολυμπητής". Ο Χορν σκιαγραφεί ένα μαγικό κόσμο, στηριζόμενος σε αυτούς τους δύο πόλους. Δημιουργεί ατμόσφαιρα δεισιδαιμονιών μέσα από θρύλους και παραδόσεις και στήνει μια ολόκληρη σκηνή με πρωταγωνιστές νεράιδες, καλικάτζαρους και στοιχειά, που οργανώνουν το σατανικό τους σχέδιο (σ. 45-55). Ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να πάρει μια καλή γεύση από τους θρύλους που αναπαράγονται στα στόματα των κατοίκων του χωριού και αναφέρονται στην δράση των κακών νεράιδων. Όταν για παράδειγμα, «μιαν άνοιξη η νεράιδα γέλασε κι όλες οι τριανταφυλλιές ξεριζώθηκαν» (σ.14), η κάποια άλλη κακιά νεράιδα επειδή ζήλεψε δημιούργησε τέτοιο σεισμό που όλοι οι μαστόροι που δούλευαν εκεί πλακώθηκαν από τις ίδιες τους τις πέτρες (σ.14) ή «φτάνει μια νεράιδα να χορέψει τους τρελούς χορούς της για να πάρει από όλους το μυαλό». Επίσης ο συγγραφέας στολίζει τη βασική δομή με όνειρα που προμηνύουν την κακή έκβαση (σ. 15-16), με παραδοσιακά εργαλεία και ενδύματα όπως είναι ο αργαλειός, καθώς και η χρυσοκέντητη φορεσιά (σ. 30) που πρόκειται να πουλήσει η Φλαντρώ.

 

 

(Το έργο εντοπίστηκε στην Κεντρική Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης και ψηφιοποιήθηκε από την ερευνητική ομάδα)


© ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΟΥ, ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, Α.Π.Θ.