Φώτος Πολίτης, Ο Βρυκόλακας (Κείμενο)

Κυριακή Πετράκου, «Το πρώτο(;) θεατρικό έργο του Φώτου Πολίτη», Παράβασις, τμ. 3, Καστανιώτης, Αθήνα 2000, σ. 221 - 256.

 

Η δράση ξεκινά «στο εσωτερικό φτωχικής μοναχικής καλύβας πάνω σε βουνό». Η μάνα μιλά με το Μπάρμπα-Λευτέρη τον κουνιάδο της καθώς περιμένει το γιο της τον Κωνσταντή. Ο καιρός είναι πολύ άσχημος και θυμίζει στη μάνα τον καιρό που έκανε πέρυσι τέτοια εποχή όταν πέθανε ο πατέρας του Κωνσταντή. Μέσα από τη κουβέντα μαθαίνουμε πως η μάνα έχει έντεκα παιδιά, εννιά γιους και μία κόρη. Από τους γιους οι οκτώ πέθαναν και ζει μόνο ο Κωνσταντής. Η κόρη της η Αρετή είναι παντρεμένη και ζει στην ξενιτιά.  Τη συζήτηση των δύο ανθρώπων διακόπτει η κυρά Αγαθή η οποία ψάχνει το γιο της και θέλει να ρωτήσει τον Κωνσταντή αν ξέρει που είναι καθώς η τύχη του αγνοείται εδώ και δύο μέρες. Ο Κωνσταντής αργεί να γυρίσει στο σπίτι και όσο περνά η ώρα και επιδεινώνεται ο καιρός, αυξάνεται η αγωνία των δικών του. Στο τέλος, ο φόβος της μάνας επιβεβαιώνεται: φίλοι του Κωνσταντή τον κουβαλούν σπίτι σχεδόν νεκρό: ο Κωνσταντής έπεσε «στο γκρεμό του Διαβόλου, εκεί που λένε πως έβγαινε μια λάμια το βράδυ» και είναι άσχημα τραυματισμένος. Μέσα στο παραλήρημα του από τον πυρετό, ο Κωνσταντής θυμάται την υπόσχεση που είχε δώσει στη μητέρα του και της λέει πως θα την τηρήσει, θα φέρει την Αρετή ξανά κοντά της.  Κοντεύουν Χριστούγεννα και η Αρετή, η αδερφή του Κωσταντή, βρίσκεται στο δικό της σπίτι με την κόρη της. Ο καιρός είναι πολύ άσχημος και η κόρη της Αρετής, η Ανθούλα, φοβάται και την τρομάζει επιπλέον η σκιά που βλέπει να μπαίνει στην αυλή του σπιτιού τους. Η Αρετή προσπαθεί να την καθησυχάσει. Καθώς όμως ανοίγει την πόρτα, βλέπει στο κατώφλι τον Κωσταντή κατάχλωμο να της λέει να ετοιμαστεί γιατί η μητέρα τους είναι άρρωστη και εκείνος ήρθε να πάρει την αδερφή του και να επιστρέψουν στο σπίτι. Η Αρετή ετοιμάζεται και φεύγει με τον αδερφό της. Όταν φτάνουν στην αρχή του δάσους του χωριού τους, η Αρετή είναι τρομαγμένη από το ταξίδι καθώς υπήρχαν γύρω τους «μορφές κόκκινες, δέντρα και στοιχειά που ήθελαν να [τους] πνίξουν». Ο Κωσταντής αφήνει την αδερφή του στην αρχή του δάσους γιατί αρχίζει να χαράζει και «τον καλούν οι αδερφοί του». Την ίδια στιγμή, στο πατρικό σπίτι της Αρετής, η μητέρα χαροπαλεύει από τη στεναχώρια της για το θάνατο του Κωσταντή. Ακούει τον άσχημο καιρό και όλο προσμένει να έρθει κάποιος. Πράγματι, ο Λευτέρης της λέει πως έρχεται η Αρετή, η μοναχοκόρη της. Η μάννα ανοίγει την πόρτα, πέφτει στην αγκαλιά της και «η φωνή της σβύνεται».

***

Το έργο είναι τρίπρακτο, γραμμένο στη δημοτική και στη δράση παίρνουν μέρος επτά πρόσωπα από τα οποία τα τέσσερα είναι γυναίκες. Το έργο βασίζεται στη γνωστή παραλογή Του Νεκρού Αδερφού, ωστόσο εδώ η δράση ξεκινά μετά το γάμο της Αρετής και το θάνατο των οκτώ αδερφών της και εστιάζει στο θάνατο του Κωνσταντή και στην υπόσχεση που έδωσε στη μητέρα του. Στη δράση του έργου τα καιρικά φαινόμενα παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο καθώς προμηνύουν δυστυχίες και προκαλούν φόβο. Πολλές είναι οι αναφορές και οι σκηνές που ανακαλούν διάφορους θρύλους ή/και δεισιδαιμονίες (το κλάμα του σκύλου όταν πέθανε ο πατέρας, ο «γκρεμός του Διαβόλου, εκεί που λένε πως έβγαινε μια λάμια το βράδυ», όπου πέφτει ο Κωσταντής, το χτύπημα της καμπάνας και η ώρα που εμφανίζεται ο Κωσταντής, το καντήλι που αργοσβήνει πριν από το θάνατο του κάθε προσώπου). Επιπλέον, ολόκληρο το δεύτερο μέρος της δεύτερης πράξης του έργου, το οποίο διαδραματίζεται στο δάσος και  η Αρετή περιγράφει το ταξίδι της με το Κωσταντή, βρίθει υπερφυσικών στοιχείων. Στο ταξίδι τα αδέρφια είδαν «μορφές κόκκινες που πήγαιναν να [τους] πνίξουν» και «μαύρα πουλιά που κράζαν και μιλούσαν ανθρώπινα με τη βραχνή φωνή τους». Ο ίδιος ο Κωσταντής έχει κόκκινα μάτια και θέλει να φτάσουν εγκαίρως στον προορισμό τους πριν τους βρει η χαραυγή και όταν αρχίζει να χαράζει ο Κωσταντής αφήνει την Αρετή να συνεχίσει το δρόμο μόνη καθώς «[τον] κράζουν οι αδερφοί [του]». Μια ακόμα εθιμοτυπική εικόνα βρίσκεται στην αρχή της δεύτερης πράξης, όπου η Αρετή ετοιμάζεται να ζυμώσει με την κόρη της χριστόψωμα γιατί ξημερώνουν Χριστούγεννα.

 

(Το έργο εντοπίστηκε στο Επιστημονικό Περιοδικό του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ Παράβασις και ψηφιοποιήθηκε από την ερευνητική ομάδα)

© ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΟΥ, ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, Α.Π.Θ.