Ζαχαρίας Παπαντωνίου,  Ο όρκος του πεθαμένου

Ζαχαρίας Παπαντωνίου, Ο όρκος του πεθαμένου, εκδοτικός οίκος Δημητράκου Α.Ε, Αθήνα 1932.

 

Ανήμερα του Αη Γιαννιού, σε κάποιο χωριό, δύο γυναίκες, η Φανούλα και η Θεία Μαρίτσα, πλέκουν. Μπαίνει ο Μιχάλης ο οποίος ψάχνει το φίλο του το Σπύρο να πάνε για κυνήγι. Από τη συνομιλία μαθαίνουμε ότι το έθιμο του κλήδωνα αποκάλυψε πως η κόρη της Θείας Μαρίτσας, η Αρετούλα, θα παντρευτεί σε ξένο τόπο, γεγονός που επιβεβαιώνεται στη συνέχεια. Ο αδερφός της Αρετούλας, ο Σπύρος, αν και ζει στην Αμερική, ήρθε να τελειώσει το προξενιό της Αρετής με τον Δημήτρη, έναν συντοπίτη τους, ο οποίος έχει χτήματα στην Αφρική και ζει εκεί. Ωστόσο, ο άλλος αδερφός της Αρετής, ο Κωνσταντής, προτιμά να μη ξενιτευτεί η αδερφή του, να μείνει κοντά στη μάνα της.  Η Φανούλα, που έχει καταλάβει τον έρωτα του Μιχάλη για την Αρετούλα, τον παρακινεί να τη ζητήσει σε γάμο, αλλά ο Μιχάλης διστάζει. Εκείνη την ώρα εμφανίζεται η Αρετή και ανακοινώνει την άφιξη του Κωνσταντή από την Αμερική. Τα δύο αδέρφια, Κωνσταντής και Σπύρος, βρίσκονται σε αντιπαράθεση σχετικά με το μέλλον της Αρετής, ωστόσο η απόφαση του Σπύρου επικρατεί: η Αρετή θα παντρευτεί το Δημήτρη και θα φύγει στην Αφρική. Η Θειά Μαρίτσα είναι απαρηγόρητη επειδή θα ξενιτευθεί η κόρη της και τότε ο Κωνσταντής θα της δώσει τον όρκο πως οτιδήποτε κακό και να συμβεί, θα φροντίσει ο ίδιος να γυρίσει η Αρετή κοντά της. Μετά από καιρό, είναι Πάσχα και η Αρετή βρίσκεται πλέον στην ξενιτιά, αλλά συλλογιέται το σπίτι της. Καθώς δεν έχει νέα από τους δικούς της, ανησυχεί και στεναχωριέται. Ο Δημήτρης, ο άντρας της προσπαθεί να την καθησυχάσει, ωστόσο παραδέχεται στον υπηρέτη τους το Θωμά την αλήθεια: Ο Κωνσταντής έχει πεθάνει. Στη συνέχεια ο Δημήτρης με το Θωμά πάνε να τελειώσουν μερικές δουλειές πριν καθίσουν στο πασχαλινό τραπέζι. Τότε εμφανίζεται ο Κωνσταντής και παίρνει την Αρετή για να την πάει στη μητέρα τους. Στο μεταξύ, πίσω στο χωριό της Αρετής όλοι γιορτάζουν την Ανάσταση του Χριστού, εκτός από τη Θεία Μαρίτσα που έχει μείνει μόνη εξαιτίας του θανάτου του Κωνσταντή και της ξενιτιάς των υπόλοιπων παιδιών της. Ο Μιχάλης, ο οποίος πλέον έχει σκορπίσει τα χρήματά του σε αγαθοεργίες, πηγαίνει στο σπίτι της Θείας Μαρίτσας για να την συντροφέψει. Στην πόρτα βρίσκει την Αρετή και φωνάζει τη θεία Μαρίτσα για να δει ότι ξαναγύρισε η κόρη της. Το φάντασμα του Κωνσταντή εξαφανίζεται αφού υπενθυμίσει στη μητέρα του ότι τήρησε τον όρκο που της είχε δώσει. Την ίδια ώρα μάνα και κόρη αγκαλιάζονται και πεθαίνουν.

 

* * *


Το έργο βρίθει στοιχείων που σχετίζονται με την παράδοση. Καταρχάς, το σύνολο του έργου βασίζεται στην παραλογή Του Νεκρού Αδερφού η οποία συγκαταλέγεται στη συλλογή δημοτικών τραγουδιών του Νικόλαου Πολίτη. Στην πρώτη πράξη γίνεται αναφορά στο έθιμο του κλήδωνα με το οποίο οι κοπέλες μαθαίνουν τα μελλούμενα. Μάλιστα, η προφητεία που δίνει ο κλήδωνας για την Αρετή βγαίνει αληθινή. Στο δεύτερο μέρος, υπάρχει ένας στοχασμός της Αρετής ο οποίος μορφικά παραπέμπει στο δημοτικό τραγούδι. Επιπλέον το «ζωντάνεμα» του Κωνσταντή για την τήρηση του όρκου, η φωνή της μάνας της Αρετής που ακούγεται και θυμίζει όνειρο, οι συζητήσεις στην τρίτη πράξη για νεράιδες και στοιχειά, η εμφάνιση του Παγανού και κάποιες αναφορές στο Πάσχα και τον τρόπο που γιορτάζεται συμπληρώνουν το τοπίο της επαφής με την παράδοση.


[Το έργο εντοπίστηκε ψηφιοποιημένο στην Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Νεοελληνικών Σπουδών Ανέμη http://anemi.lib.uoc.gr/metadata/e/c/4/metadata-199-0000054.tk (15/11/2014)]

© ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΟΥ, ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, Α.Π.Θ.