Δημήτριος Βερναρδάκης, Ευφροσύνη

Δημήτριος Βερναρδάκης, Ευφροσύνη, δράμα εις πράξεις πέντε, τυπογραφείο αδελφών Περρή, Αθήνα 1882.


Η πλοκή του έργου τοποθετείται στα Ιωάννινα. Ο Μουχτάρης, ο γιος του Αλή Πασά είναι ερωτευμένος με τη Χριστιανή Φροσύνη, μια όμορφη, μορφωμένη Γιαννιώτισσα και έχει στείλει τον έμπιστό του Μάνθο, για να μεσολαβήσει προκειμένου να δημιουργηθεί ερωτική σχέση μαζί της. Η Φροσύνη όμως είναι παντρεμένη, με παιδιά, και η τροφός της, η Νάσω, τη φυλάει συνεχώς, γεγονός που δυσκολεύει τα πράγματα. Στην πέμπτη σκηνή της ίδιας πράξης η Φροσύνη έχει χαθεί σ’ ένα δάσος, εξαιτίας μιας πολύ δυνατής βροχής. Βρίσκεται ανάμεσα σε γύφτισσες και η μεγαλύτερη από αυτές προλέγει το ζοφερό μέλλον που περιμένει τη Φροσύνη. Όταν επιστρέφει στο σπίτι της, συνομιλεί με την τροφό της και διαμαρτύρεται για τις δυσκολίες της ζωής της. Η Νάσω απαντά πως πολλοί άνθρωποι περνούν χειρότερα και της εξιστορεί τη δική της ιστορία, την καταστροφή της ιδιαίτερης πατρίδας της, του Χόρμοβου, από τον Αλή Πασά. Λίγο αργότερα επισκέπτεται τη Φροσύνη μια γειτόνισσα, η Ζωίτσα, η οποία είναι πλανόδια πωλήτρια και την ενημερώνει για τις φήμες που κυκλοφορούν: ότι ο άντρας της βρήκε στη Βενετία άλλη γυναίκα και ξόδεψε μαζί της όλα του τα χρήματα. Η Ζωίτσα παροτρύνει τη Φροσύνη να πράξει αναλόγως, της δίνει ένα γράμμα του Μουχτάρη και αποχωρεί. Την ίδια στιγμή φτάνει ο Μουχτάρης στο σπίτι της Φροσύνης και της ζητά να ενωθεί μαζί του και να τον βοηθήσει να δημιουργήσουν ένα νέο κράτος με θρησκεία χριστιανική. Πριν ολοκληρώσει τα λόγια του ο Μουχτάρης, επιστρέφει στο σπίτι η Νάσω, και του επιτίθεται. Ο Μουχτάρης μετά από παράκληση της Φροσύνης, φεύγει. Δύο μήνες αργότερα, η Φροσύνη έχει συνάψει σχέση με το Μουχτάρη, ενώ η Νάσω βρίσκεται φυλακισμένη κατ’ εντολή του. Μετά από διάφορα λόγια αγάπης, η Φροσύνη παρακαλεί το Μουχτάρη να ελευθερώσει τη Νάσω. Η τροφός επιστρέφει στο σπίτι της Φροσύνης και μαθαίνει την αλήθεια για την παράνομη σχέση. Η πράξη τελειώνει με τη Φροσύνη να ζητά συγχώρεση από τη Νάσω. Η Ζωίτσα η «πράτρια» (γυρολόγος) έρχεται να δείξει το εμπόρευμά της στη Χανιφέ τη γυναίκα του Μουχτάρη. Ανάμεσα στο εμπόρευμα βρίσκεται ένα δαχτυλίδι που είχε χαρίσει η Χανιφέ στο Μουχτάρη και κείνος το χάρισε στη Φροσύνη. Έτσι, η αλήθεια αποκαλύπτεται και η Χανιφέ ζητά την τιμωρία της Φροσύνης. Μέσα από τη φυλακή η αμαρτωλή Φροσύνη ζητά να εξομολογηθεί, αλλά η παράκλησή της δεν εισακούγεται καθώς το έχει απαγορεύσει ο Αλή Πασάς. Στη συνέχεια έρχεται ο Μουφτής και της ανακοινώνει πως η μόνη λύση να σωθεί αυτή και τα παιδιά της είναι να αλλαξοπιστήσει, ωστόσο η Φροσύνη δεν το δέχεται. Ο δερβίσης που συνοδεύει το Μουφτή ζητά να μείνει μόνος με τη Φροσύνη για να προσπαθήσει να την μεταπείσει. Όπως αποκαλύπτεται λίγο αργότερα ο δερβίσης είναι στην πραγματικότητα ένας ιερέας τον οποίο έχει στείλει ο θείος της Φροσύνης προκειμένου να την εξομολογήσει. Στο τέλος της πράξης η Φροσύνη οδηγείται στο θάνατο, μετανοημένη και απαλλαγμένη από τις αμαρτίες της. Μαζί της βρίσκεται η τροφός της, η οποία δε μπορεί να ζήσει χωρίς εκείνη.

 


* * *

 

Το δράμα είναι πεντάπρακτο, γραμμένο σε ιαμβικό δωδεκασύλλαβο. Η προφητεία είναι γραμμένη σε ανομοιοκατάληκτο δεκαπεντασύλλαβο στίχο και δημοτική γλώσσα. Υπάρχουν πολλές αλλαγές σκηνικού χώρου και τα πρόσωπα τα οποία λαμβάνουν μέρος στη δράση είναι δεκαεπτά (έντεκα γυναίκες και έξι άντρες). Πρόκειται για το τρίτο θεατρικό έργο, μετά από τη Φροσύνη του Α. Ρ. Ραγκαβή και την Κερά Φροσύνη του Α. Αντωνιάδη που δραματοποιεί το γνωστό ιστορικό γεγονός που πέρασε στο θρύλο. Επιπλέον υπάρχουν σκηνές που επιδιώκουν να αποτυπώσουν εικόνες από τον παραδοσιακό τρόπο ζωής ή από τις παραδοσιακές αντιλήψεις. Παρά τις ευδιάκριτες σαιξπηρικές αποχρώσεις μια τέτοια επιδίωξη διαφαίνεται στην προφητεία της γύφτισσας στην έκτη σκηνή της πρώτης πράξης, η οποία μάλιστα αποτελείται από δημοτικοφανείς στίχους. Η ακράδαντη πίστη της Φροσύνης στη δύναμη της εξομολόγησης και στην άφεση των αμαρτιών με την οποία κλείνει το έργο, είναι μια ακόμα ένδειξη για τη διάθεση του συγγραφέα να προσδέσει το έργο του στον παραδοσιακό χριστιανικό κόσμο.

 


[Το έργο εντοπίστηκε ψηφιοποιημένο στον ιστότοπο publiclibs.ypepth.gr από τη Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων (17/10/2014)]

 

© ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΟΥ, ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, Α.Π.Θ.