Σπυρίδων Βασιλειάδης, Θάνος Καλλισθένης

Σπυρίδων Βασιλειάδης, Αττικαί Νύκτες. Τα άπαντα, εκδοτικό κατάστημα Γεώργιου Δ. Φεξή, Αθήνα 1900, σ. 485-562.


Η δράση του έργου τοποθετείται στα περίχωρα της Λιβαδειάς, στον πύργο της Λένας Καταράχη. Εκεί, η κεντρική ηρωίδα, η Σμαράγδα, η κόρη της Λένας, κάθεται και υφαίνει τραγουδώντας έναν σκοπό. Εκείνη την ώρα μπαίνει στο δωμάτιο η μητέρα της, η οποία δηλώνει τη δυσαρέσκειά της για το σκοπό που τραγουδά η κόρη. Το τραγούδι το έμαθε στη Σμαράγδα ο Θάνος Καλλισθένης, ο άντρας με τον οποίο είναι ερωτευμένη, αλλά η μητέρα της δεν εγκρίνει το δεσμό τους. Μάνα και κόρη συγκρούονται αλλά η κάθε μία καταστρώνει το σχέδιο της. Η Σμαράγδα ζητά από τον Θάνο να κλεφτούν. Από την άλλη πλευρά, η Λένα ετοιμάζεται να φύγει με την κόρη της στην Ιταλία με την ελπίδα να σβήσει ο έρωτας των δύο νέων. Τα γεγονότα όμως προλαβαίνουν τη Λένα: η Σμαράγδα κλέβεται με τον Καλλισθένη. Στο σπίτι του Θάνου, στις Σέρρες, όπου διαμένει το νεαρό ζευγάρι, ο Θάνος διαβάζει ένα γράμμα στο οποίο του ανακοινώνεται η καταστροφή του Υψηλάντη. Στεναχωριέται και ανησυχεί για την ενδεχόμενη τροπή των γεγονότων. Λίγο αργότερα, καταφθάνει ο φίλος του Θάνου, ο Ράδης και επιβεβαιώνει τους φόβους του. Ανακοινώνει πως βγήκε απόφαση να θανατωθούν όλοι οι Χριστιανοί και πως επείγει να δραπετεύσει με την οικογένειά του. Παράλληλα, ένας Τούρκος, ο οποίος χρωστά τη ζωή του στο Θάνο, τον αναζητά για να του γνωστοποιήσει την κρισιμότητα της κατάστασης και να τον προστατέψει. Οι Τούρκοι περικυκλώνουν το σπίτι του Θάνου και το πυρπολούν, ενώ ο Θάνος και η οικογένειά του καταφέρνουν να δραπετεύσουν. Ασφαλής πια, η Σμαράγδα, κρυμμένη σε ένα σπήλαιο περιμένει τον Θάνο, αναπολώντας τις ωραίες στιγμές που ζούσε κοντά στη μητέρα της και αντιπαραβάλλοντάς τις με τις δύσκολες μέρες που περνά τώρα. Όταν επιστρέφει ο Θάνος, του ζητά να γυρίσουν κοντά στη μητέρα της, αλλά εκείνος το απορρίπτει. Στη συνέχεια, ο θείος του Θάνου, ο Κέντρος, καταφθάνει και ανακοινώνει πως ο πατέρας του Θάνου που νοσηλεύεται στο κοντινό χωριό είναι καλά, ενώ τους ενημερώνει ότι συνάντησε στο χωριό το Ράδη με στρατό, έτοιμο να κατέβει στην Ελλάδα για να συμμετάσχει στην επανάσταση. Λίγο αργότερα, ο Ράδης φτάνει στο κρησφύγετο για να δει το Θάνο, του λέει ότι κατευθύνεται προς το Βόλο, συζητά μαζί του και στη συνέχεια αποχωρεί. Η Σμαράγδα, παρακούοντας τον Καλλισθένη, έχει γυρίσει με τον Κέντρο στην πατρίδα της και κατευθύνεται στο σπίτι της μητέρας της προκειμένου να ζητήσει δουλειά ως δούλα. Οι άλλες δούλες τη λυπούνται, της δίνουν να πιει νερό από το κουπάκι της Λένας και της λένε να περιμένει για να δουν αν μπορούν να της βρουν κάποια δουλειά. Η Λένα διατάζει να βάλουν την κοπέλα στο δωμάτιο της Σμαράγδας, υποψιαζόμενη ότι η άγνωστη που παρουσιάστηκε στον πύργο είναι η κόρη της. Οι υποψίες της αποδεικνύονται αληθινές, συντελείται η αναγνώριση μεταξύ μητέρας-κόρης, η Λένα συγχωρεί τη Σμαράγδα και της ζητά να ζήσουν με το Θάνο κοντά της.

 

* * *



Το έργο αποτελείται από τέσσερις πράξεις, είναι γραμμένο σε πεζό λόγο, τα πρόσωπα είναι δώδεκα και υπάρχουν πολλές σκηνογραφικές αλλαγές. Στο έργο εντοπίζονται διάφορα στοιχεία της παράδοσης. Πρώτα απ’ όλα στο διάλογο έχουν ενσωματωθεί πολλά δημοτικοφανή τραγούδια -ενδεικτικά αναφέρονται τα τραγούδια της πρώτης πράξης (σκηνή 4 και 7), της δεύτερης πράξης (έβδομη σκηνή) και της τρίτης πράξης (πέμπτη σκηνή). Επιπλέον, μέρος του έργου εκτυλίσσεται σε βουκολικό τοπίο, συγκεκριμένα η τρίτη πράξη διαδραματίζεται σε κρησφύγετο στο βουνό. Ο συγγραφέας δημιουργεί εικόνες που φιλοδοξούν να αποκαλύψουν τον παραδοσιακό τρόπο ζωής, όπως είναι οι σκηνές του ομαδικού πλυσίματος των κοριτσιών που υπηρετούν τη Λένα Καταράχη, αλλά και η πρώτη σκηνή με τη Σμαράγδα που υφαίνει τραγουδώντας τα προικιά της.


[Το έργο εντοπίστηκε ψηφιοποιημένο στον ιστότοπο publiclibs.ypepth.gr από τη Βιβλιοθήκη Βυτίνας (17/10/2014)]

 

© ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΟΥ, ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, Α.Π.Θ.